• Sepetinizde ürün bulunmuyor.

Erteleme ile Başa Çıkma

Türkçe karşılığı ertelemek olan ‘Procrastination’ birçok kişinin yaşadığı, hayatımızı olumsuz yönde etkileyen bir durumdur. Basitçe tanımlayacak olursak, zamanında tamamlamamız gereken işlerin ortada kesin bir gerekçe olmamasına rağmen ileri bir tarihte yapılmak istenmesidir.

Erteleme davranışı tembelliğe yatkınlığımızdan ya da son teslim tarihinin baskısından çok duygularımızla ilgilidir. Aslında işlerimizi kendimizi o anda mutlu hissetmek için ertelemekteyiz.

Hayatımızı her alanda etkileyen bu durum, özellikle akademik alanda ve iş hayatımızda birçok problemi beraberinde getirmektedir. Genellikle bu tip ertelemeler sonucunda kendimizi tembel, suçlu ve yetersiz hissederiz.

Neden Erteleriz?

Erteleme davranışı araştırmacılar tarafından duygu onarım stratejilerinden biri olarak da tanımlanmaktadır. Bu strateji ile oyun oynamak gibi modumuzu artıran aktivitelerle görevle ilgili bizi rahatsız eden duygulardan uzaklaşmış oluyoruz.

Yapılan araştırmalar beyinlerimizin aslında şimdiki ve gelecekteki benliklerimizi iki ayrı insan olarak düşünmeye programlandığını gösteriyor. Bu nedenle uzun vadede mantıksız bir karar olsa da gelecekteki refahımız pahasına da olsa mevcut ruh halimize öncelik verebiliyoruz.

Mükemmeliyetçilik de erteleme davranışını tetikleyen etkenlerden biridir. Kendinize gerçekçi olmayan, ulaşamayacağınız hedefler koyduğunuzda motivasyonunuz düşebilir. Beklentinizi her şeyi kusursuz bir biçimde yapmak olarak belirlediğiniz zaman bu beklentinin karşılanması pek de mümkün olmayacaktır. Bunun sonucunda ‘Bu işi tam yapamayacağım, en iyisi hiç yapmayayım’ gibi olumsuz düşünceler oluşabilir. Bu düşünceler de sizi yapmanız gereken işlerden alıkoyar.

Başaramama korkusu ertelemeyi tetikleyen bir diğer faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Erteleme davranışının önemli nedenlerinden biri de başaramayacağınızı düşünmek ve olası bir başarısızlığı kişisel bir yenilgi olarak kabul etmektir. ‘Bu işte başarısız olursam yaptığım tüm işlerde başarısız olurum’ gibi işlevsiz düşünceler ertelemeye neden olabilir.

Bilgi Eksikliği de erteleme davranışı üzerinde etkili olan etkenlerden biridir. Bir işi yapabilmek için gerekli olan donanıma ve bilgiye sahip olmadığınızı düşünüyorsanız o işten kaçabilirsiniz. Bilgi eksikliği ‘Ya doğru yapamazsam’ gibi işlevsiz düşünceleri aktive edebilir. Bu işlevsiz düşünceler kaygınızın artmasına ve işlerinizi ertelemenize sebep olabilir.

Erteleme ve Kaygı Arasındaki İlişki

Yapılan araştırmalarda erteleme davranışı ile kaygı arasında bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Kaygı seviyesi arttıkça erteleme davranışının arttığı gözlemlenmiştir. Kişi erteleme yaptığında kaygısının kısa bir süreliğine azaldığı ancak erteleme davranışının uzun vadede kişinin yaşadığı kaygıyı beslediği bilinmektedir. Yaşanan kaygı düzeyi verilen işin ya da ödevin son teslim tarihi yaklaştıkça artış göstermektedir.

Ertelemeyi Nasıl Önleriz?

Erteleme davranışınız olduğu için kendinizi suçlamayı bir kenara bırakın. Bunun yerine ertelemenizi tetikleyen nedenleri keşfetmeye odaklanın.

Öncelik vereceğiniz işlerinizi belirleyerek kendinize günlük ya da haftalık planlar oluşturun. Planlarınızı bozabilecek teklifleri mecbur kalmadıkça kabul etmeyin.

Zor olduğunu düşündüğünüz bir etkinlikten kaçıyorsanız olumsuz tahminlerinizi test edebilirsiniz. Öncelikle ertelediğiniz işleri yaklaşık 15-20 dakikalık küçük parçalara ayırın. Daha sonra bu ayırdığınız işleri kolaylık derecesine göre 100 üzerinden puanlayın. Yan sütuna ise tahmin edilen tatmin derecesini yazın. Bu tahminleri kaydettikten sonra işinizin ilk adımını tamamlayın. İşi tamamladıktan sonra gerçek
zorluk derecesini ve gerçek tatmin derecesini yazabileceğiniz iki sütun daha ekleyin ve tatmin derecelerinizi kaydedin. Bu tabloyu oluşturduktan sonra olumsuz beklentilerinizin ne kadar anlamsız olduğunu görünce şaşıracaksınız. Yapılacak işlerin aslında görünenden daha kolay olduğunu fark edeceksiniz ve diğer işlere başlamak için motivasyonunuz artacak.

Kendinize söylediğiniz olumsuz ifadeleri yakalamaya ve bunları daha işlevsel düşüncelerle değiştirmeye çalışın. Örneğin; ‘Bu işi ya kusursuz yaparım ya yapmam’ düşüncesi yerine ‘Elimden geleni yapabilirim’ diye düşünmek. ‘Ama’’larınıza karşı çıkın. Kendinize ‘ama’’larla ürettiğiniz bahaneleri yakalayın ve bu bahanelere karşı çıkın. ‘Örneğin; ‘çok yorgunum, işi bitiremeyeceğim’ düşüncesinin yerini ‘bir kısmını yapıp dinlenebilirim’ düşüncesi alırsa bu bizi işe başlamaktan alıkoymaz.

Kendinizi harekete geçirmenin bir diğer yolu ise yapılması gereken işi küçük parçalara bölmeyi öğrenmektir. Bu, yapılması gereken görevler üzerinde fazlasıyla düşünerek kendinizi bunaltmanızı engelleyecektir. Bu sayede dikkatinizi daha rahat toplayabileceksiniz.

Yapmayı istemediğiniz ve ertelediğiniz bir işi tamamladığınızda kendinize bir ödül verin.

İhtiyacınız olduğunda Psikademi Psikologları yanınızda! Hemen tıklayın ve randevu alın…

Kaynaklar

Ertelemenin Nedenleri ve Erteleme İle Başa Çıkma

Ertemele hastalığı nedir? Belirtileri ve tedavi yöntemleri nelerdir?

Burns D. (1980). İyi Hissetmek. Psikonet Yayınları

Beyond Time Management: Why We Really Procrastinate and How to Finally Stop